Klok met het Synagogale en het Kerkelijk Jaar

Klok met het synagogale en het kerkelijk jaar
door Jonette de Hoop, lid classicale Kerk en Israël Werkgroep  Overijssel-Flevoland

”De liturgische klok is
een weerspiegeling
van de relatie met Israël,
waaraan de  gemeente
uitdrukking wil geven”.
(C.B.V)

Met deze woorden begint
de brochure over de
liturgische klok die uitleg
geeft bij de klok
die hangt in de kerkzaal van
het Open Hof in Kampen.                                                                                                 (C.B.V)

Eind jaren 90 is in het Open Hof in Kampen, in de toen nog hervormde wijkgemeente,  een taakgroep liturgie gestart, waarin ik mocht deelnemen. Het  eerste doel was de gemeente informeren over van  alles in en rondom de eredienst. Daaronder viel ook:  het kerkelijk jaar en de daarbij behorende kleuren. In een kerk in ’s-Hertogenbosch zag ik een klok hangen die de feesten en de kleur van het kerkelijk jaar aangaf. Een manier om uitleg zichtbaar te maken.

Omdat we binnen onze gemeente ook heel bewust bezig waren met onze joodse wortels kon uitleg over het synagogaal jaar, het synagogaal leesrooster en van de joodse feest- en gedenkdagen, niet ontbreken. Exegese van de Schrift ging in onze gemeente niet zonder luisteren naar de uitleg van Israël van de joodse geschriften.

Vanuit deze visie zijn in de klok het synagogaal jaar en het kerkelijk jaar samengebracht.
De eerste versie was een eenvoudige uitvoering van multiplex: twee schijven die ten opzichte van elkaar konden draaien, met daar op geschilderd het kerkelijk jaar, met al zijn zondagen en de daarbij behorende kleuren (op de grootste schijf), het synagogaal jaar (op de bovenste,  kleinste schijf) en een wijzer. De platen konden ten opzicht van elkaar draaien; immers het zonnejaar en het maanjaar gaan niet precies gelijk op.

Sinds Pasen 2012 is de liturgische klok vervangen door een heel mooi, nieuw ontwerp. Hij is gemaakt door twee gemeenteleden, vader (ontwerp) en zoon (realisatie).
De klok is uitgevoerd in koper en staal.

Op de buitenste koperen ring staande 52 zondagen van het kerkelijk jaar genoemd; de Latijnse of Nederlandse namen van de zondagen of de periode waar in de zondag valt zijn op de buitenste rand geschreven met de daarbij behorende kleur.  Dan volgt een stalen ring met de maanden van het joodse jaar. Op een blauwe achtergrond staan de negen belangrijkst joodse feesten. Omdat de data van het kerkelijk jaar en het synagogaal jaar niet elk jaar gelijk lopen, kan deze kan los van de buitenste ring draaien.

In het centrum van de klok is de verbondenheid van de kerk met Israël heel duidelijk verbeeld. Het centrum laat een Davidsster en het Chi-Rhoteken zien. Over deze uitvoering is lang nagedacht. Mogen we deze beide tekens zomaar in elkaar plaatsen? Duidelijk was dat ze los van elkaar zouden moeten staan. De Davidsster en het Christusmonogram bewegen daarom onafhankelijk van elkaar, de Davidsster draait mee met de ring van het synagogaal jaar, het Christusmonogram met de ring van het kerkelijk jaar.

Zo wordt duidelijk dat de Messias uit Israël is, iets dat binnen het Open Hof dikwijls benoemd is, maar in het verleden in de kerk nog wel eens is vergeten.

Het Chi-Rhoteken is van rood koper, net als de buitenste rand, de Davidsster is van messing (geel). Op de buitenrand van de klok is een geel koperen wijzer geplaatst, die iedere zondag met de hand verschoven wordt.

Door iedere zondag via de beamer voorafgaand aan de dienst de namen en lezingen van het kerkelijk jaar te noemen en de lezing die op de sabbat voorafgaand aan de zondag in de synagoge is gelezen, hopen we dat we ons er iedere zondag aan herinneren dat wij mogen meelezen met het joodse volk.

Voor de gegevens van de uitvoering van de klok heb ik gebruik gemaakt van de brochure die voor de gemeente van het Open Hof geschreven is, door de maker van de klok.

Boekpresentatie Van Zilveren Sporen

Boekpresentatie Van zilveren sporen

Op zondag 26 januari 2020 om 19.00 uur leidt ds. Bart Gijsbertsen voor de 50e keer een dienst in de serie ‘Leerdiensten Tora en Evangelie (LTE)’. De dienst vindt plaats in het Open Hof (Lelystraat 49) te Kampen. Op diezelfde avond vindt een presentatie plaats van zijn boek:
Dit boek geeft een indruk van de leerdiensten Tora en Evangelie in Open Hof te Kampen.

Met plezier nodigen Uitgeverij van Warven en de Commissie ‘Leerdienst Tora en Evangelie’ u uit om deze dienst en presentatie mee te maken. De LTE-dienst begint – als gebruikelijk – om 19.00 uur. Aansluitend vindt de presentatie plaats van Gijsbertsens nieuwe boek.

Over het boek:
Met de verschijning van dit boek rondt Bart Gijsbertsen een drieluik af. Het eerste boek in het drieluik verscheen in 2015: Een heidense uitdaging, een kennismaking met de uitzonderlijke boodschap en weg van het volk Israël in en door de wereldgeschiedenis.
Het tweede boek verscheen in 2019: Luisteren bij maanlicht, een gang door het kerkelijk jaar, in verband gebracht met de Joodse feestkalender.
Nu dus het derde en laatste boek en volgens de schrijver het hart van het drieluik: Van zilveren sporen.
Voor velen in Open Hof zal het een feest van herkenning zijn. De lezingen uit de synagoge onder Hebreeuwse titels en met veel midrasj, in verband gebracht met christelijke exegese.

Tijdens de presentatie biedt Bart Gijsbertsen zijn boek aan aan de Commissie LTE van de protestantse gemeente Open Hof. Daarna zal deze commissie het boek overhandigen aan de Protestantse Raad voor Kerk en Israël.

Graag horen we van u of u aanwezig zult zijn. De koffie en thee staan dan voor u klaar. U kunt u aanmelden door een bericht te sturen naar het volgende e-mail adres: gvanriel@hetnet.nl.

Van zilveren sporen
een gang door het synagogale jaar
met een oor naar de kerk
ISBN 978 94 92421 96 8, 350 pagina’s, prijs € 19,95
Uitgeverij van Warven

 

 

Over de auteur:
Bart Gijsbertsen (1951) is predikant in de Protestantse
Kerk in Nederland. Hij diende de gemeenten Herwijnen,
‘s Gravendeel, Zoetermeer en Kampen en was landelijk
actief op het terrein van de verhouding tussen kerk en
Israël. Hij was betrokken bij het werk van de Encounter of
Worldviews Foundation (toward a global ethos) en de World Dialogue Foundation.

tentoonstelling ‘Al waren onze monden vol van zang’

Al waren onze monden vol van zang

Reizende fototentoonstelling voor gemeenten.

Al waren onze monden vol van zang’ is een tentoonstelling van twaalf meditatieve afbeeldingen die eerder in het magazine Kerk & Israël Onderweg hebben gestaan.

De middenpagina van het blad bestaat steevast uit een fotocompositie waarin een gedicht is geplaatst.
Deze composities van taal en beeldtaal zijn zo verrassend dat het de moeite loont om er meer mensen van te laten genieten dan alleen de lezers van dit blad

Uit de meditatieve pagina’s die inmiddels beschikbaar zijn kozen wij er twaalf. Tezamen vormen zij een verhaal waarin de bezoeker van de tentoonstelling zijn of haar eigen levensverhaal kan teruglezen. Maar die ontdekking is aan bezoeker zelf!
Alle gedichten werden oorspronkelijk geschreven in het Jiddisch of in het Hebreeuws. Zes ervan werden vertaald door redactielid Kees Schakel.

Omdat wij het liefst de gewone meelevende leden van de plaatselijke gemeenten willen ontmoeten, bieden wij u meer dan de tentoonstelling alleen. Ons aanbod bestaat uit drie onderdelen:

1. De tentoonstelling, bestaande uit 12 afbeeldingen van 60×40 cm.
De tentoonstelling kan voor drie weken gehuurd worden á € 50,-. Dit jaar is al volgeboekt maar voor 2020 kunt u deze tentoonstelling reserveren. Naast de twaalf platen leveren wij 150 flyers om aan bezoekers uit te delen. Ook leveren wij boekjes met een afbeelding en de gedichten, die gemeenteleden voor €2.00 kunnen meenemen.
Een en ander is opgeborgen in een op maat gemaakte kist waardoor beschadiging tijdens het vervoer tot een minimum beperkt wordt.

2. Wij verzorgen graag aan het begin van de periode dat de tentoonstelling bij u in de kerk staat, een informatiebijeenkomst over de achtergronden van de tentoonstelling. Tevens bieden we daarbij inzicht in het Kerk & Israël-werk van de PKN, eventueel besluiten we met een kijkje in de keuken van de redactie van het magazine ‘Kerk & Israël Onderweg’, wat een veelkleurig beeld oplevert van dit stukje kerkenwerk.

3. Wij kunnen deze bijeenkomst laten aansluiten op een eredienst, waarin een van de predikanten uit onze Classicale Kerk en Israël werkgroep Overijssel/Flevoland voorgaat.
Ook een andere opzet rondom uitleg over de tentoonstelling en het gedachtengoed van Kerk & Israël zijn mogelijk. (Kosten: reisvergoeding voor de gastspreker/ eventueel of kosten preekbeurt).

Van harte hoop ik dat u van ons aanbod gebruik zult maken. U kunt daarvoor contact opnemen met: Jan Gerrit Zomer e-mail: ds.zomer@hetnet.nl

Ontmoetingsdag Overijssel-Flevoland, afscheid Gé Batterink.

Ontmoetingsdag Classicale Kerk en Israëlwerkgroep Overijssel – Flevoland, 5 oktober 2019 Hellendoorn

 

Na ontvangst met koffie heet Reinier Gosker allen welkom. Hij opent met Psalm 122, in de vertaling van Swüste en een gebed voor Jom Kippoer, geschreven door Sytze de Vries, naar het joodse gebedenboek (uit Bij gelegenheid, Sytze de Vries).
Reinier benoemt de traditie van de ontmoetingsdag op de zaterdag voor Israëlzondag (de 1e zondag van oktober), een traditie waarop even wordt teruggegrepen omdat Gé Batterink na bijna 30 jaar afscheid neemt van de werkgroep. Maar de 1e zaterdag van oktober is ook altijd wat beladen. Deze Sabbat in 1942 was de aanzet van de 2e fase van de joden transporten.
De rode lijn van de bijeenkomst is een vraag waar velen meezitten: hoe bereik je de  gemeenteleden met de boodschap. Hoe breng je het zo, dat zij een volgende keer weer naar kring, lezing of welke activiteit binnen de gemeente dan ook, komen. Hoe wek je de belangstelling op, hoe maak je mensen warm.
Aan de hand van twee werkvormen wordt een manier aangereikt om  een kring binnen de gemeente op te zetten.

Ds. Marien Grashoff uit Wildervank heeft een kring opgezet met  als leidraad het boek: Von Abba bis Zorn Gottes. Voor de deelnemers heeft hij een map gemaakt met hoofdstukken over diverse onderwerpen, gekozen uit het boek. “Het lijkt in de mode te zijn om te spreken over ‘de joods-christelijke traditie waarin ons land staat”, zo begint ds. Grashoff. Maar wat is dat, waar gaat dat over. Aan de hand van beelden die wij Christenen hebben en van stellingen reikt hij discussiepunten aan. Het hoofdstuk sluit af met een  perspectief, een conclusie. De bijbelteksten komen uit de Naardense vertaling, die het dichtst bij de bron blijft. Vanmorgen neemt ds. Grashoff ons mee in zijn 1e cursusavond, met hoofdstuk 1   God, JHWH een oorlogsgod? Wie interesse heeft in deze opzet kan de hele cursus vinden op www.kerkenisraëlnoord.nl/van-abba-tot-toorn-gods. Daarbij kunnen ook andere keuzes gemaakt worden uit het boek.

De tweede werkvorm wordt ons aangereikt door de PKN. De Protestantse Raad voor Kerk en Israël heeft een internetproject gemaakt rondom de Joods-Christelijke dialoog. Dit project heeft de naam De Uitdaging meegekregen en geeft materiaal voor 4 bijeenkomsten:
-om te beginnen
-over Jezus
-over Paulus
-over ons

Floor Barnhoorn, beleidsmedewerker Kerk en Israël bij het LDC van de PKN, neemt ons mee door de 1e cursusavond. Hoe kan zo’n avond er uit zien. Hij reikt ons materiaal uit, dat op de site www.joods-christelijke-dialoog.nl/deuitdaging te vinden is. Daarbij een opzet hoe een avond er zou kunnen uitzien. Floor heeft een wat vereenvoudigde opzet gemaakt om De Uitdaging toepasbaar te maken voor kringen bij de gemeente. Er wordt wel wat voorbereiding van de deelnemers gevraagd, en het gaat om discussie tijdens de avonden. Een goede beamer en wifi zijn van belang, omdat er ook naar filmpjes wordt gekeken. N.a.v.  de filmpjes zouden reacties opgeschreven kunnen worden die de deelnemers later delen. Het is goed wanneer een theoloog bij de avonden betrokken is, eventueel samen met iemand die goed de dialoog kan begeleiden. Samen gaan de deelnemers het geloofsgesprek aan. Tijdens de 1e bijeenkomst moet goed ingeschat worden waar de deelnemers staan (geloof, niveau, kennis over het jodendom etc.) Tip: neem contact op met een commissie Vorming en Toerusting.

Het middagprogramma staat in het teken van het afscheid van Gé Batterink, die ruim 25 jaar het secretariaat van de Classicale Kerk en Israël Werkgroep Overijssel-Flevoland (of de voorlopers daarvan) op zich heeft genomen. Naast leden van gemeentelijke Kerk en Israël zijn ook persoonlijke gasten van Gé uitgenodigd.

Reinier opent deze middag met een Laudatio op Gé, die hij de kern van de KEI noemt, de pit die erin zit! Hij citeert een aantal reacties: ‘het gezicht van Kerk en Israël in de provincie Overijssel’ gedurende de afgelopen vijfentwintig jaar’, en ‘Jij hebt Kerk en Israël op de kaart weten te houden in onze regio, en dat is soms eenzaam en hard werken’. Als jij er niet geweest was, Gé, dan was onze Classicale KEI-Werkgroep allang opgehouden te bestaan.

Reinier heet classispredikant Klaas der Kamp welkom, die in gesprek gaat met Gé en de gasten. Klaas laat Gé vertellen hoe zij zich ooit is gaan interesseren voor Israël en de joods-christelijke dialoog. Welke geloofsontwikkeling zij heeft doorgemaakt. De woorden: ‘De bijbel is een boek voor en door joden geschreven. Als je vragen hebt bij de tekst moet je dus bij het jodendom te rade gaan om daar een mogelijk antwoord te vinden’, die zij via een cursus hoorde, brachten een verandering. Ze verdiepte zich in de vervangingstheologie, en uiteindelijk bleef haar kennis en interesse niet onopgemerkt. Zo is het gekomen dat zij in 1991 door de Particuliere Synode Overijssel-Flevoland van de Gereformeerde Kerken in Nederland officieel werd aangesteld als deputaat Kerk & Israël in de classis Ommen. Ze werd benoemd als lid van de Provinciale Interkerkelijke Werkgroep Kerk en Israël in de provincie Overijssel-Flevoland en nu, in 2019 neemt zij afscheid van de huidige Classicale werkgroep. Het hele interview staat op de site van Klaas van der Kamp, www.klaasvanderkamp.nl.

Na het interview introduceert Reinier het afscheidscadeau voor Gé, een optreden van Duo Wilde Eend met het vertelconcert Oostenwind. We genieten van drie jiddische verhalen omlijst door muziek. Tot slot mogen we zelf aan het werk en wordt ons zeer snel een chassidisch-joodse nigoen, een klankzang, aangeleerd.

Met een hapje en een drankje is ieder in de gelegenheid Gé te bedanken voor het vele werk en haar enorme inzet.

Gedachten bij Synagogedienst in Kampen

Joods leven in Kampen

En heel even waren ze terug.

Hoe lang staat de synagoge al leeg? Hoe lang geleden zal het zijn dat er een synagogedienst in Kampen plaatsvond? Wanneer was hun laatste dienst? Ergens in de jaren ’40 van de vorige eeuw waarschijnlijk.

Maar dat gegeven uit de geschiedenis moet nu worden gecorrigeerd. Want hun laatste dienst in Kampen was gisteren, om precies te zijn: op vrijdagavond 21 juni 2019.

En de rabbijn sprak met geen woord over wat geweest was, geen woord over die jaren ’40, geen woord over die Joodse gemeenschap die werd weggevoerd. Integendeel, de rabbijn heette ons, Kampenaren, van harte welkom in hun dienst! Samen met zo’n honderd anderen uit Kampen en omgeving was ik erbij, maakte het mee.

De dienst vond niet plaats in de synagoge aan de IJsselkade.

In plaats daarvan had een aantal christenen het gebouw Open Hof aan de Lelystraat ter beschikking gesteld. Van tevoren was er overleg geweest over wat er zou moeten worden aangepast zodat de Joodse gemeenteleden zich zoveel mogelijk ‘thuis’ zouden kunnen voelen, niet bedreigd door wat dan ook. Dit kerkgebouw zou even helemaal van hen zijn.

Uit Amsterdam kwamen ze, de rabbijn en haar gemeenteleden. Zo eens per maand gaan ze het land in en verwelkomen de sabbat op een of andere andere plaats in Nederland. Een zeldzaam initiatief. Bedoeld om even contact te maken met wie nieuwsgierig zijn naar Joods leven. Men weet van die behoefte. Maar de Joodse gemeenschap is klein. Op de meeste plaatsen is er nauwelijks een minjan, het aantal Joden dat nodig is om een dienst te kunnen houden. Als er dan ook nog allerlei vreemdelingen de synagoge instromen, wordt zo’n gemeente al gauw out-numbered. Je moet welhaast in Jeruzalem zijn om dat te voorkomen. Dus was deze Joodse gemeente in Amsterdam met dit initiatief gekomen.

Het viel me op dat de rabbijn de liturgische klok vóór in de kerkzaal van Open Hof had laten hangen. Een aparte klok, gemaakt door de christelijke gemeente die daar normaal haar diensten houdt. Een klok met daarop het Joodse maanjaar, de Joodse feesten, en de Davidsster. Maar een klok toch ook met het kerkelijk jaar en zijn feesten, en het Christusmonogram in het midden. ‘Zullen we die ook voor u verwijderen?’ Maar nee, die klok mocht blijven hangen. En zo hing hij dus even, heel apart, in de synagoge…

Enfin, Jezus, besneden Jood, was naar zijn gewoonte ook altijd op vrijdagavond in de synagoge; om de bruid, de Sabbat, te verwelkomen.

En zo is het gebeurd.

Mijn vrouw, ziek thuis, was door omstandigheden laat met het inschakelen van de kerktelefoon. Ze vertelde mij later: ‘Zo apart, zo ontroerend, om in te schakelen op Open Hof en dan Hebreeuws te horen spreken en zingen; een Joodse gemeente die Kaddiesj zegt in Kampen’.

En wij waren daarbij. En wij ervoeren even aan den lijve wat men bedoelt met een jodenkerk, en wat smoezen is, en nasjen.

Er was, heel even, weer Joods leven in onze stad. En er was vrede.

Bart Gijsbertsen