Hand in eigen boezem steken

Naäman (2 Koningen 5), generaal in Aram (Syrië), was een man van aanzien. Maar tegelijkertijd ook niet: hij had immers huiduitslag (tsaraät – soms vertaald met huidvraat of melaatsheid). Een krijgsgevangen Joods meisje, in dienst van zijn vrouw, zegt dat de profeet in Samaria – Elisja – hem kan genezen.

Naäman gaat naar de koning. Die zegt hem: ‘Ga! En neem een brief mee voor de koning van Israël.’ De koning van Israël leest de brief met het verzoek hem te genezen en wordt bang: ‘Ben ik dan God, om te doden en levend te maken?’ (zie Deuteronomium 32:39).
Elisja – niet genoemd in de brief – hoort dit en laat Naäman naar zijn huis te sturen.

Teken
Over de huiduitslag van Naäman lezen we: [Huiduitslag als consequentie] Voor hooghartigheid – dat is het geval bij Naäman, van wie gezegd is (2 Koningen 5:1): ‘Naäman, krijgsoverste […], was een groot man’. Wat wordt bedoeld met ‘groot’? Hij was hooghartig wat betreft zijn verdienste als krijgsoverste, en, als gevolg van dit, werd hij ‘geslagen met huiduitslag’. [Numeri Raba 7,5] Deze huiduitslag is kennelijk niet zomaar een ziekte, maar een gevolg van zijn hooghartigheid. Er zijn nog andere ‘oorzaken’ van huiduitslag:
[…] De plaag van huiduitslag komt over zeven zaken: over kwaadsprekerij, bloedvergieten, loze eden, ontucht, hooghartigheid, roverij en over zelfzucht’. [Babylonische Talmoed, Arachien 16a]

Omkeer
Naäman gaat, ten einde raad, naar Elisja’s huis. Die ontvangt hem niet, maar laat hem zeggen dat hij zich zeven maal in de Jordaan moet wassen om te genezen. Naäman voelt zich vernederd en wordt kwaad. Heeft hij hiervoor zo ver gereisd? De koning helpt hem niet en Elisja komt niet eens naar buiten! Om zich enkel te wassen in een rivier had hij toch niet hoeven komen (vers 12)! Als hij kwaad weggaat, zeggen zijn knechten: ‘Mijn vader, als de profeet je had gezegd iets groots [te doen], zou je het dan niet gedaan hebben? Hoeveel te meer nu hij je gezegd heeft: was je en word rein!’ (vers 13).
Naäman komt terug, daalt af en dompelt zich zeven maal onder in de Jordaan. Hij daalt af – laat zijn arrogantie varen – en geneest!
Hij gaat naar Elisja en zegt: ‘Zie, nu weet ik dat er geen God is op heel de aarde dan in Israël!’ (vers 15). En hij neemt een karrevracht aarde mee voor een altaar voor de God van Israël. Want andere goden wil hij niet meer dienen!

Leerproces
Huiduitslag als een leerproces komen we ook bij Mozes tegen. Als de Eeuwige Mozes voor de derde keer roept (Exodus 3:15vv), reageert Mozes met de woorden: ‘Maar zij zullen mij niet vertrouwen, noch mijn stem horen […]’ (Exodus 4:1). Hierover zegt de midrasj:
Mozes deed hetzelfde als de slang, die kwaad sprak over zijn Schepper, zoals gezegd is: ‘God weet dat ten dage dat jij daarvan eet, jouw ogen geopend zullen worden en jij zult als God zijn, kennende goed en kwaad’ (Genesis 3:5). En evenals de slang is geslagen, zal hij geslagen worden. […] ‘En de Eeuwige zei: Steek nu je hand in je boezem’ (Exodus 4:6). Hij zei hem: Toen de slang kwaad [over Mij] sprak, sloeg Ik hem met huiduitslag, zoals gezegd is: ‘Vervloekt ben je onder alle dieren’ (Genesis 3:14) en [als uitleg: die vervloeking heeft betrekking op huiduitslag] zoals gezegd is (Leviticus 13:51): ‘een vervloekte huiduitslag’. […]
Evenzo verdien jij het om met huiduitslag geslagen te worden. […] ‘Hij stak zijn hand in zijn boezem en hij trok hem eruit en ziet, zijn hand was met huiduitslag wit als sneeuw’ (Exodus 4:6). Hij kreeg wat hij verdiend had, want hij had kwaad gesproken [over Israël]. [Exodus Raba 3,12-13]

Het teken van de huiduitslag moest niet enkel Israël overtuigen, maar ook Mozes duidelijk maken dat hij ongepast sprak toen hij het volk valselijk beschuldigde (zie ook Exodus 3:18). Daarom moest hij ‘de hand in eigen boezem steken’, bij zijn geweten te rade gaan! Vandaar:
Wat is de betekenis van: ‘Dit is de Tora voor degene met huiduitslag (metsora)’ (Leviticus 14:2)? [Het betekent:] Dit zal de leer zijn voor hem die lastert (motsi sjem ra). [Babylonische Talmoed, Arachien 15b]

Soms kun je van huiduitslag leren dat je verkeerd bezig bent.

Opdracht
Wat vindt u van de gedachte dat huiduitslag een gevolg kan zijn van een bepaalde handeling of innerlijke houding?

Henk Scholder
Meer informatie: www.stichtinglev.nl

Israelzondag 2017

Detail van een frescoopmerkingen bij het landelijke materiaal door ds. Marien Grashoff

Traditiegetrouw is de eerste zondag van oktober in de Protestantse Kerk in Nederland gewijd aan de verbondenheid met de oorsprong van het christelijk geloof: het geloof van Israël en het Joodse volk. Israëlzondag noemen we dat. Daarvoor stelt de landelijke kerk materiaal beschikbaar.

Ik wil graag een kritische aanvulling geven bij het exegetische materiaal van dit jaar. Deze bijdrage doe ik ook namens de Provinciale Werkgroep Kerk & Israël Noord. De schriftlezingen op 1 oktober zijn uit Ezechiël 18,1-4 en 25-32 en Matteüs 21,23-32. In Matteüs wordt Jezus gevraagd naar zijn ‘bevoegdheid’ of ‘volmacht’. Daarachter zit het Griekse woord exousia en daar heb ik wat uitvoeriger naar gekeken.

Het volledige verhaal staat op de website van ds. Marien Grashoff. https://www.marnel.net/2017/09/israelzondag-2017/

Samenvatting

Exousia betekent in de eerste plaats ‘volmacht’. Het gaat er dus om vanwaar een bepaalde macht komt en derhalve wat de aard van die macht is. Het gaat niet om krachtpatserij, heerschappij of bovenaards machtsvertoon. Daarvoor zijn in de bijbel woorden als dunamis of kratos gereserveerd. In het gesprek met de priesters en oudsten in Matteüs 21 wijst Jezus op twee gezichtspunten: ‘van hemel uit’ (ex ouranou) of ‘van (de) mensen uit’ (ex anthroopoon). Om zijn ‘macht’ goed te verstaan moet je ‘van hemel uit’ durven kijken.

Dat exousia nogal uit verband gerukt kan worden blijkt bijvoorbeeld uit de manier waarop Matteüs 28,18 doorgaans wordt gelezen: ‘MIJ is gegeven ALLE MACHT in de hemel en op de aarde!’ Dat toont Jezus als opperste macht van alles, ‘Jesus Christ Superman’, maar dat bedoelt hij zelf nou net niet te zeggen. De nadruk ligt namelijk op het ‘gegeven worden’ van die ‘macht’ en daardoor juist op het feit dat het om ‘volmacht’ gaat.

Jezus’ leerlingen krijgen dus op de valreep van het evangelie de opdracht om op die manier de werkelijke machten waaraan zij zijn blootgesteld te bezien ‘van hemel uit’, dat wil zeggen: als machten die uiteindelijk ook beperkt zijn. Om dat concreet te maken worden zij opgeroepen het goede te doen en niet mee te doen met het kwade dat die machten teweegbrengen. En via de leerlingen worden ook gelovigen vandaag net zo aangesproken.

Hebreeuwse eendagsvliegers met dr. Piet van Midden

Dr. Piet van Midden (TSCT, Tilburg University, locatie Utrecht) verzorgt sinds enige tijd zijn z.g.n. ‘Efemeriden’.

Van maandag tot en met vrijdag geeft Dr. Piet van Midden in een video van ongeveer 8 minuten een korte verdieping in een paar regels Hebreeuwse tekst.

Vanuit zijn grote deskundigheid leest en analyseert hij de Hebreeuwse tekst vanuit de grammatica en bijbelse context.

Op geheel eigen wijze – vaak meditatief en humoristisch – laat hij u delen in zijn passie voor de Hebreeuwse taal.

Na aanmelding ontvangt u de Efemeriden dagelijks in uw mailbox.

 

Van harte bij u aanbevolen!