“Ga maar naar dominee Van Ginhoven in Nijensleek!”

Sinds mijn emeritering in 2011 houd ik mij bezig met een promotieonderzoek naar ‘Predikanten die Joden hielpen’. Mijn oude vriend ds. Johan Snoek (1920-2012) – zelf verzetsman en Jodenhelper in de oorlogsjaren – had me daartoe aangezet (”Dan val je niet in een gat”). Inmiddels is het onderzoek afgerond en kan ik mij verder bezig houden met het schrijven van het proefschrift. Eindstand: 583 predikanten van alle protestantse kerken in Nederland waren Jodenhelpers en dat getal staat voor ongeveer 20 % van het totaal. Dat is – qua beroepsgroep – bepaald indrukwekkend te noemen. Mocht het u interesseren: de voorlaatste versie is te vinden op het internet onder de titel predikantendiejodenhielpen VII. Eén van hen was ds. Jacob Dirk van Ginhoven (1902 Marken-1975 Den Helder) en zijn verhaal wil ik vast in grote lijnen met u delen.  ‘Ome Jaap’ van Ginhoven was tijdens de oorlogsjaren gereformeerd predikant  te Vledder-Nijensleek (Drenthe) en oprichter van de lokale verzetsgroep Je Maintiendrai in Vledder, die zich inzette voor het onderbrengen en verzorgen van onderduikers, Joodse en andere. Verder bood hij geestelijke en materiële hulp aan de Joodse dwangarbeiders die begin 1942 te werk waren gesteld in het nabijgelegen werkkamp-Vledder, dat al voor de oorlog door de Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij was aangelegd in het kader van de werkverschaffing. De Joodse arbeiders hadden het daar niet best: het werk was zwaar, verzorging en voeding minimaal, de opzichters waren soms meedogenloos. Op 2 oktober 1942 werd het kamp uiteindelijk opgeheven, toen de Joodse dwangarbeiders in het kader van de ‘Entjudung’ van Noord-Nederland naar Westerbork werden overgebracht om – herenigd met hun gezinnen – naar Auschwitz te worden gedeporteerd…  Maar dankzij ds. Van Ginhoven wist één van hen te komen: Marcus van Praag (1893-1957), die een paar dagen eerder toestemming had gekregen om de begrafenis van zijn moeder in Amsterdam bij te wonen. Toen hij op genoemde datum terugkeerde op station Zwolle, trof hij daar zijn makkers aan, die op het punt stonden te worden afgevoerd naar Westerbork. Eén van hen siste hem toe: “Maak dat je wegkomt!” “Waar moet ik dan heen?” “Ga maar naar ds. van Ginhoven in Nijensleek!” Dat deed hij, maar er bleek niemand thuis. Markus wachtte buiten, op het toilet, en durfde pas aan te kloppen toen binnen het licht aan ging. Ds. Van Ginhoven verschafte hem vervolgens een fiets en het adres van de verzetsman Klaas de Raad (1904-1945 in KZ Neuengamme) in Hooge-veen. Maar halverwege belandde Marcus in het donker met fiets en al in een sloot en arriveerde onder de modder op het verkeerde adres. Hij had geluk: de vrouw die daar woonde haalde hem binnen, zorgde dat hij zich kon wassen, droogde zijn kleren en bracht hem uiteindelijk bij De Raad. Die verschafte hem een betrouwbaar onderduik-adres in de buurt. Vervolgens haalde ds. Van Ginhoven ook nog Markus’ dochter Floor weg van een onveilig adres in Amsterdam weg en herenigde haar in Hoogeveen met haar vader. Daar overleefden beide de oorlog, dankbaar voor alle geboden hulp. Op 28 juli 1943 werd ds. Van Ginhoven zelf ten gevolge van verraad opgepakt door de Sicher-heitspolizei en zwaar mishandeld in het beruchte Scholtenshuis te Groningen. Hoewel hij op de nominatie stond om te worden gefusilleerd, werd hij NB op 6 juni 1944 met 17 medegevangenen door een verzetsgroep bevrijd uit het Huis van Bewaring te Rotterdam en beleefde ook hij tenslotte ongedeerd de bevrijding. Moge zijn gedachtenis tot zegen zijn.

Geert C. Hovingh, Zuidlaren