Krankjorum of mesjogge?

 Terwijl de kranten vol staan over Black Lives Matter en aandacht schenken aan de herdenking van de afschaffing van de slavernij, wordt in een andere discussie het boek Exodus – dat gaat over bevrijding uit slavernij – ter discussie gesteld omdat God ‘er niet voor terugdeinst onschuldige kinderen – alle eerstgeboren in Egypte – te doden vanwege het onrecht van hun leider’. Aldus collega Jan Offringa (Trouw, 21 augustus), die het Eeuwout Klootwijk en Gerard Rouwhorst kwalijk neemt hoe zij (Trouw, 17 augustus) Maarten van Rossem weerwoord geven na diens uitlatingen over het Oude Testament als ‘een totaal krankjorum, gewelddadig en idioot boek’.

Afgezien van Offringa’s nogal platte weergave van de tiende slag over Egypte – alsof er niets anders te vertellen valt over het sterven van al het eerstgeborene in Egypte – vind ik de wijze waarop hij de reactie van Klootwijk en Rouwhorst onderuit haalt weinig charmant en niet overtuigend. Offringa noemt hun reactie op Van Rossems uitlatingen ‘uiterst ongelukkig’, omdat zij geen afstand zouden nemen van verhalen ‘die God in verband brengen met moordzucht en andere verwerpelijke zaken’, maar daar ‘de inspirerende kant van de bijbel tegenover zetten’. Vervolgens concludeert Offringa: ‘Alsof het helpt om van een vader die zijn kinderen mishandelt te vertellen dat hij op zondag zo lekker kookt voor zijn gezin’.

 Om de God van Abraham, van Isaak en van Jakob, die Mozes opdraagt om de kinderen Israëls uit de slavernij weg te voeren (Exodus 3:9), voor te stellen als een kokkerellende kindermishandelaar vind ik – zoals gezegd – weinig charmant en niet overtuigend. Wellicht moeten liberale theologen en hun sympathisanten, waartoe ik mijzelf reken, zich intensiever bezighouden met de kwalijke kanten van de slavernij om de enige echte Liberator naar waarde te leren schatten. De kost die Jan Offringa nu opdient komt mij voor als aangebrand. Waar komt de behoefte vandaan om het vuur zo hoog op te stoken? Of verheft Offringa zijn stem voortaan ook tegen het sprookje van Roodkapje en de Boze Wolf vanwege de dieronvriendelijke ontknoping ervan? Dat kan ik me niet voorstellen. Waarom doet hij dat dan wel tegen een bijbelboek als Exodus?

Offringa stelt: ‘Anders dan Klootwijk en Rouwhorst beweren is Exodus niet zomaar een boek met aandacht voor de zwakkeren en kwetsbaren in de samenleving’. Daar heeft hij een punt. Exodus is een boek met aandacht voor – om het héél precies te zeggen: met aandacht voor ‘het zuchten en schreeuwen van de kinderen Israëls vanwege de slavernij; hun hulpgeroep klimt vanuit de slavernij op tot God. God hoort hun kermen en gedenkt zijn verbond met Abraham, met Isaak en met Jakob’ (Exodus 2:23-24). Dat er een God is die het zuchten, schreeuwen en kermen van een zooitje slaven in Egypte hoort én in actie komt, is inderdaad krankjorum, om niet te zeggen mesjogge! Net zo mesjogge als de man die werd gekruisigd en begraven maar ten derde dagen opgewekt.

Reinier Gosker